จุดเริ่มต้นของเหตุการณ์ที่หลายคนคาดไม่ถึง เมื่อรถยนต์ที่คนไทยติดหูกับคำว่า "ทุกชีวิตปลอดภัยในวอลโว่" กลายเป็นระเบิดเวลาที่เจ้าของรถและรอบ ๆ ข้าง "ผวา" สัญญาณเตือนภัยและความผิดปกติวิกฤตเริ่มขึ้นเมื่อมีการตรวจพบว่า เซลล์แบตเตอรี่แรงดันสูง (High-voltage battery cells) มีข้อบกพร่องภายในระบบ ชิ้นส่วนดังกล่าวเสี่ยงต่อการเกิดความร้อนสูงสะสม โดยเฉพาะเมื่อชาร์จไฟเกิน 70% จนกลายเป็นต้นเหตุให้เกิดเพลิงไหม้รถยนต์ขณะใช้งานในหลายพื้นที่ สร้างความกังวลอย่างหนักต่อผู้บริโภค
วอลโว่ รู้ตัวมานานแล้ว กำลังหาต้นเหตุและเตรียมเรียนรถกลับคืนมาแก้ไข
การขยับตัวจากสวีเดน และจีนฝั่งสวีเดน (Volvo Cars): ยอมรับข้อบกพร่องอย่างเป็นทางการ เร่งสั่งระงับการจำหน่ายทั่วโลก พร้อมประกาศมาตรการแก้ไขด้วยการเปลี่ยนโมดูลแบตเตอรี่ชุดใหม่ให้ลูกค้า
ฝั่งจีน (ฐานการผลิตหลัก): ปรับสายการผลิตในโรงงานทันที โดยสั่งยกเลิกการใช้ชิ้นส่วนแบตเตอรี่จากซัพพลายเออร์รายเดิมที่มีปัญหาในรถยนต์ล็อตใหม่ทั้งหมด เพื่อตัดวงจรความเสี่ยงล่วงหน้า
ทำไม Volvo และวิศวกรผู้ผลิตแบตเตอรี่ต้องสั่ง ห้ามชาร์จไฟเกิน 70% (State of Charge - SoC) เป็นการชั่วคราวสำหรับรถรุ่น EX30 ล็อตที่มีปัญหา เป็นเพราะเรื่อง แรงดันไฟฟ้าและความร้อนสะสมภายในเซลล์
1. ลดแรงดันไฟฟ้าเพื่อไม่ให้ "ผลึกแหลม" แทงทะลุเซลล์ (Dendrite Suppression)แบตเตอรี่ล็อตที่มีปัญหาเกิดภาวะสารลิเทียมตกตะกอนผิดปกติบนขั้วแบตเตอรี่ (Lithium Plating) จนกลายเป็นผลึกแหลมคล้ายเข็มเรียกว่า เดนไดรต์ (Dendrites) แรงดันที่สูงนี้จะเร่งให้ผลึกแหลมเติบโตเร็วขึ้น จนแทงทะลุแผ่นกั้นระหว่างขั้วบวกและขั้วลบ (Separator) และเป็นต้นเหตุการลัดวงจรภายในเซลล์ทันที (Internal Short Circuit) ซึ่งเป็นต้นเหตุของประกายไฟ
2. หลีกเลี่ยงสภาวะความร้อนสะสมขั้นรุนแรง (Thermal Runaway)ความร้อนในแบตเตอรี่ลิเทียมไอออนไม่ได้เพิ่มขึ้นเป็นเส้นตรง แต่จะเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณในช่วงที่แบตเตอรี่มีพลังงานหนาแน่นสูง และเมื่อเกิน 70% ขึ้นไป สารเคมีภายในจะหนาแน่นมากและเกิดความต้านทานสูง (Internal Resistance) ทำให้เกิดความร้อนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว หากเซลล์ไหนมีตำหนิอยู่แล้ว ความร้อนที่สูงเกิน 150°C–200°C จะทำให้สารละลายไวไฟภายในสลายตัว ปล่อยก๊าซและออกซิเจนออกมาเร่งไฟให้ลุกท่วมทันที (Thermal Runaway)
3. เป็นการ "จำกัดพิกัดความปลอดภัย" (Safety Margin) จากการเก็บสถิติและทดสอบในห้องแล็บของ Volvo และซัพพลายเออร์ พบว่า อุบัติเหตุเพลิงไหม้เกือบทั้งหมดเกิดขึ้นเฉพาะเมื่อรถถูกชาร์จพลังงานสูงเกินกว่าระดับ 70% ขึ้นไปเท่านั้น ทีมวิศวกรจึงเลือกตัวเลข 70% เป็นเกณฑ์สูงสุดที่ปลอดภัยที่สุด (Safe Zone) เพื่อให้ลูกค้ายังพอสามารถขับขี่รถยนต์ไปทำธุระได้ โดยที่ความเสี่ยงในการเกิดความร้อนสูงจนไฟลุกจะลดลงจนเกือบเป็นศูนย์ในระหว่างที่รอคิวเปลี่ยนแบตเตอรี่ล็อตใหม่
สำหรับในประเทศไทยนั้น วอลโว่ประเทศไทยได้เริ่มทยอยเรียกคืนรถเพื่อเปลี่ยนโมดูลแบตเตอรี่ล็อตใหม่ที่แก้ไขโครงสร้างภายในแล้วฟรี และสามารถกลับมาชาร์จไฟได้เต็ม 100% ได้ตามปกติโดยไม่มีอันตราย
วอลโว่จัดการอยน่างไรกับผู้ผลิตแบตเตอรี่ที่ผิดพลาดนี้
บริษัทผู้ผลิตแบตเตอรี่หลักที่เป็นต้นตอปัญหาของ Volvo EX30 คือบริษัท Shandong Geely Sunwoda Power Battery (บริษัทร่วมทุนระหว่าง Geely และ Sunwoda) ซึ่งได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาดังกล่าวร่วมกับค่ายรถยนต์อย่างเร่งด่วนผ่าน 4 มาตรการ
1. การแก้ไขเชิงลึกทางวิศวกรรม (Root Cause Fix)วิเคราะห์ปัญหา: ผู้ผลิตตรวจพบว่าโครงสร้างภายในเซลล์แบตเตอรี่ล็อตดังกล่าวเกิดปัญหากระบวนการตกตะกอนของลิเทียมผิดปกติบนขั้วแอโนด (Lithium Plating) เมื่อใช้งานไปเรื่อยๆ จะเกิดเป็นผลึกแหลมคม (Dendrites) แทงทะลุแผ่นกั้นเซลล์ จนเกิดการลัดวงจรภายใน (Internal Short Circuit) และเกิดความร้อนสูงปรับปรุงเคมีและโครงสร้างเซลล์: โรงงานได้ปรับปรุงสูตรเคมี (Chemical Composition) และเปลี่ยนกระบวนการผลิต เพื่อป้องกันการเกิดผลึกโครงสร้างแหลมคมนี้อย่างถาวร พร้อมผลิตเซลล์แบตเตอรี่ล็อตใหม่ที่มีความเสถียรทางความร้อนสูงขึ้นส่งมอบแทนล็อตเดิม
2. เร่งกำลังการผลิตโมดูลแบตเตอรี่ชุดใหม่ (Mass Production of Free Replacements)สนับสนุนแบตเตอรี่ล็อตแก้ปัญหา: ผู้ผลิตได้เปลี่ยนสายการผลิตเพื่อเร่งผลิต High-voltage Battery Modules ล็อตใหม่ที่ได้รับการแก้ไขแล้ว เพื่อจัดส่งให้ดีลเลอร์และศูนย์บริการของ Volvo ทั่วโลก นำไปสลับเปลี่ยนให้รถยนต์ของลูกค้าในกลุ่มเสี่ยงโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
3. ยุติการใช้ชิ้นส่วนเจ้าปัญหาในรถยนต์ล็อตใหม่ตัดความเสี่ยงจากโรงงานประกอบ: สำหรับรถยนต์ Volvo EX30 ที่กำลังจะผลิตออกจากโรงงานหลังจากช่วงวิกฤต ทางโรงงานผู้ผลิตได้สั่งยกเลิกการบรรจุชิ้นส่วนแบตเตอรี่ล็อตที่มีความเสี่ยงเข้าสู่สายการประกอบอย่างเด็ดขาด โดยรถยนต์ล็อตหลังทั้งหมดจะถูกติดตั้งด้วยแบตเตอรี่เวอร์ชันแก้ไขแล้วตั้งแต่แรก
4. พัฒนาระบบตรวจสอบร่วมกับซอฟต์แวร์รถยนต์ปรับระบบ BMS (Battery Management System): ผู้ผลิตแบตเตอรี่ทำงานร่วมกับวิศวกรของ Volvo ในการอัปเดตระบบจัดการแบตเตอรี่ เพื่อให้เซนเซอร์สามารถตรวจจับแรงดันไฟฟ้า ความต้านทานภายใน และความผิดปกติของอุณหภูมิในระดับเซลล์ได้ไวและแม่นยำยิ่งขึ้น หากระบบตรวจพบความเสี่ยงล่วงหน้าจะทำการจำกัดกระแสไฟเพื่อความปลอดภัยทันที
รถยนต์ใน Geely Group ใช้แบตฯ เดียวกันหรือไม่?
รถยนต์ในเครือ Geely Group (เช่น Zeekr, Lynk & Co, Polestar, Smart และ Geely Auto) มีโครงสร้างตัวถังร่วมกันที่เรียกว่า SEA Platform (Sustainable Experience Architecture) [1, 2] แต่มีการกระจายความเสี่ยงโดยเลือกใช้ซัพพลายเออร์แบตเตอรี่จากหลากหลายบริษัทชั้นนำ [1] แตกต่างกันไปตามระดับราคาและเซกเมนต์ของรถ
Contemporary Amperex Technology Co., Limited (CATL) สำหรับรถยนต์ระดับ พรีเมียมและไฮเอนด์ ในเครือ เนื่องจากขึ้นชื่อเรื่องความเสถียรและความจุสูง รุ่นที่ใช้ได้แก่
Zeekr: รุ่น Zeekr 001 และ Zeekr 009 ใช้แบตเตอรี่แบบ Qilin Battery ของ CATL ซึ่งรองรับการชาร์จไวสูงและมีระยะทางวิ่งไกล
Polestar: รุ่น Polestar 3 และ Polestar 4
Lotus: รุ่น Eletre และ Emeya (Lotus อยู่ภายใต้เครือ Geely เช่นกัน)
Smart: รุ่น Smart #1 และ Smart #3 ในรุ่นย่อยที่เน้นความจุสูง (Long Range)
Geely "Golden Battery" (แบตเตอรี่ที่ Geely พัฒนาเอง) แบตเตอรี่ประเภทลิเทียมไอออนฟอสเฟต (LFP) ที่ Geely วิจัยและผลิตเองผ่านบริษัทลูก เน้นความปลอดภัยสูง ทนความร้อน และชาร์จไวเป็นพิเศษ (800V) รุ่นที่ใช้ได้แก่
Zeekr: รุ่น Zeekr 007 และ Zeekr X (บางล็อตผลิตใหม่)
Galaxy: แบรนด์ลูกของ Geely Auto เช่นรุ่น Galaxy E8
SVOLT (Shengwanda) Great Wall Motor โดดเด่นเรื่องแบตเตอรี่ประเภท Short Blade LFP ซึ่งมีความปลอดภัยสูง ทนทานต่อการชนกระแทก และราคาคุ้มค่า รุ่นที่ใช้ได้แก่
Farasis Energy เชี่ยวชาญด้านแบตเตอรี่ประเภท Pouch Cell (แบตเตอรี่แบบถุงซอฟต์แพ็ก) ซึ่งให้ความหนาแน่นพลังงานสูง น้ำหนักเบา รุ่นที่ใช้ได้แก่
โหมดสปอร์ต/รุ่นพิเศษ: ถูกนำมาใช้ในรถยนต์ไฟฟ้าบางรุ่นของ Vidhya / Geometry (แบรนด์ EV ระดับเริ่มต้นของ Geely) และรถตู้เชิงพาณิชย์บางรุ่น
ส่วนใน Volvo EX30 เลือกใช้แบตเตอรี่ชิ้นส่วนเฉพาะจาก Sunwoda (ในล็อตที่มีปัญหา) แต่รถรุ่นอื่นๆ บนแพลตฟอร์มเดียวกันอย่าง Zeekr X หรือ Smart #1 นั้น ส่วนใหญ่จะสลับไปใช้แบตเตอรี่ของ CATL หรือ Golden Battery ของ Geely
